Aziz kardeşlerim,
Bugün sizlerle hayatımızın en temel meselesinden, içtenlik ve samimiyetten konuşmak istiyorum. İnsanın hem iç dünyasında hem dış dünyasında en çok ihtiyaç duyduğu erdemlerin başında bu gelir. Rabbimiz dinin bütün unsurlarını bu temelin üzerine bina etmiştir. Yani dinin tüm içeriği içtenlik ve samimiyetle sarılmıştır. Hayatın neresine bakarsak bakalım, hangi işi yaparsak yapalım, insana en çok yakışan ve en çok iyi gelen şey budur.
Bunun tersi ise samimiyetsizliktir. İçten pazarlıklı olmak, kalbimizle davranışımızın birbirini tutmaması, yani nifak. Allah bunu yalan saymış ve bundan razı olmamıştır. İman eden kulları da razı değildir. Çünkü mümin, hayat görüşünü Rabbinden alır. Hucurat Suresi’nin 7. ayetinde Rabbimiz şöyle buyurur: “O size imanı sevdirdi, onu kalplerinizde süsledi; küfrü, fasıklığı ve isyanı ise sizin için çirkin gösterdi.”
Hayat Bir Alışveriştir
Düşünün; hayatın tümü bir alışveriştir. İnsan bu dünyada ya satıcı konumundadır ya da alıcı. Hangi konumda olursak olalım, Allah’ın sevdiği ve razı olduğu şey bu duygunun varlığıdır. Allah’ın kullarına merhameti de kişilerdeki bu duyguya göre değer bulur.
Kur’an baştan sona bunu vurgular. “İhlaslı kullarım hariç” (Saffat 74) buyurur. “Onlar ancak dini yalnızca Allah’a has kılarak ihlaslı davrananlardır” (Beyyine 5) der. Ve müminleri anlatırken “Birbirlerine hakkı ve sabrı tavsiye ederler” (Asr 3) buyurur.
Komşunun Fırını
Şimdi bu duyguyu daha iyi anlamak için basit bir hikâye anlatayım.
Mahallede Hasan Usta adında bir fırıncı vardı. Son zamanlarda ekmekleri hamur kokmaya başlamıştı, çünkü acele edip yeterince pişirmiyordu. Müşteriler arkasından konuşuyor, bazıları da sessizce başka fırına gitmeye başlıyordu.
Yıllardır o fırından ekmek alan Ayşe Hanım durumu fark etti. Ama kimseye anlatmadı. Bir sabah ekmeğini aldı, tezgâhın yanında biraz bekledi ve Hasan Usta’ya yavaşça şöyle dedi: “Usta, senin ekmeğin bu mahallenin yüz akıdır. Son günlerde fırın biraz sıkışık gibi. Belki ocakta ya da işi yetiştirmekte zorlanıyorsundur. Bir ihtiyacın varsa söyle, yardım edelim.”
Hasan Usta önce biraz mahcup oldu, sonra derdini anlattı. Çırağı işi bırakmıştı, tek başına yetişemiyordu. Ayşe Hanım mahalleden bir genç buldu, birkaç komşu da destek oldu. Kısa sürede ekmekler eski lezzetine kavuştu.
Hikâyeden Çıkardıklarımız
Bu küçük hikâyede nasihatin bütün inceliklerini görüyoruz:
Birincisi, Ayşe Hanım’ın amacı ustayı küçük düşürmek değil, onun iyiliğini istemekti. Nasihatin özü budur.
İkincisi, herkesin içinde ayıplamadı. Nazikçe ve doğru zamanda söyledi. Böylece nasihati, söylediğinden daha büyük bir kötülüğe sebep olmadı.
Üçüncüsü, sadece kusuru göstermekle yetinmedi, çözümün parçası oldu. Gerçek nasihat, insanların işinde onlara destek olmaktır.
Dördüncüsü, dedikodu yerine nasihati seçti. Diğer müşteriler arkadan konuşuyordu, bu gıybettir. Ayşe Hanım ise doğrudan muhatabına gitti.
Beşincisi, kendisi için sevdiğini onun için de sevdi. Kendi işinde bir hata olsa nasıl bir yaklaşım görmek isterdiyse, ustaya öyle davrandı.
Hadis-i Şerif
İşte şimdi okuyacağım hadis, mahalledeki bir ekmek meselesinde bile nasıl karşılık bulduğunu gösteriyor. Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Din nasihattir.” Sahabe sordu: “Kime ya Resûlallah?” Efendimiz de şöyle cevap verdi: “Allah’a, Kitabına, Peygamberine, Müslümanların yöneticilerine ve bütün Müslümanlara.” (Müslim, Îman, 95)
Âlimler bu hadisi şöyle şerh etmişlerdir: Müslümanlar arasında karşılıklı nasihat, hanif dinin alametlerindendir. Nasihat, güzel muamelenin gereğidir. Öğüt verdiğimiz şeyden daha büyük bir kötülük doğurmadan, karşımızdakine samimi bir sevgi taşıyarak ve onun hem Müslüman olmasını hem de toplumdaki konumunu gözeterek güzellikle yapılmalıdır. Nasihat kısaca, karşımızdaki için hayır dilemektir. Pek çok anlamı kapsayan geniş bir kelimedir.
Nasihat Kimedir?
Hadiste beş muhatap sayılıyor:
Allah’a nasihat: O’nun emrini yüceltmek, kullarına şefkat göstermek, şirki ve her türlü eksikliği O’ndan uzak tutmak, bütün ibadeti yalnızca O’na has kılmaktır.
Kitabına nasihat: Kur’an’ın Allah’ın kelamı olduğuna inanmak, onu sevmek, kadrini bilmek, hakkıyla okumak, öğütlerinden ibret almak, muhkem âyetlerle amel edip müteşabih âyetlere teslim olmak, ilimlerini yaymak ve ona davet etmektir.
Resûlüne nasihat: Getirdiği her şeyde ona uymak, emirlerini yerine getirmek, yasaklarından kaçınmak, sünnetini gözetmek, dostuna dost düşmanına düşman olmak, ona saygı göstermek, davetini yaymak ve ondan töhmeti gidermektir.
Müslümanların önderlerine nasihat: Hak üzere onlara yardım etmek, meşru işlerde itaat etmek, gafil oldukları yerde onları nezaketle uyarmak ve insanları ıslah etmelerinde destek olmaktır. Âlimler bu ifadenin din bilginlerini de kapsayabileceğini söylerler. Onlara nasihat ise rivayet ettiklerini kabul etmek ve haklarında hüsnüzan beslemektir.
Bütün Müslümanlara nasihat: Onlara dinin hükümlerini öğretmek, faydalarına çalışmak, zararı onlardan uzaklaştırmak, iyiliği emredip kötülükten sakındırmak (bunu da yumuşaklıkla ve ihlasla yapmak), küçüğüne şefkat, büyüğüne saygı göstermek, aldatmayı ve hasedi bırakmak, kendisi için sevdiğini onlar için de sevmek, mallarını ve namuslarını savunmaktır.
Son Söz
Aziz kardeşlerim, bu hadisten çıkaracağımız ders açıktır: Dinin özü, Müslümanlar arasında güzellikle yapılan karşılıklı nasihattir. Devlet başkanından halkın en sıradan ferdine kadar herkes bu nasihat çevresinin içindedir.
Öyleyse kendimize soralım: Ben Allah’a karşı samimi miyim? Kur’an’a karşı, Peygamber’e karşı, komşuma, çarşıdaki esnafa, işyerindeki arkadaşıma karşı içim ile dışım bir mi?
Rabbimiz hepimizi içtenlik ve samimiyet ehli kullarından eylesin, bizi nifaktan ve ikiyüzlülükten muhafaza buyursun. Âmin.
