Değerli ilim insanı yazar Prof. Dr. Mustafa Dönmez dostum, bu eserinde İslâm düşüncesinin temel kavramları ile tarihsel seyri ve güncel tartışma alanlarını geniş ve bütüncül bir perspektifle ele almaktadır. Yaklaşık otuz yıllık bir emeğin ve ilmî birikimin ürünü olan bu çalışma, farklı zamanlarda ve çeşitli konular etrafında yürütülen araştırmaların sistematik bir bütünlük içerisinde bir araya getirilmesiyle teşekkül etmiştir. Eser; tevhit ve şirk kavramlarından Ehl-i Sünnet anlayışına, hadis ve Sünnet etrafındaki tartışmalardan modern dönemde ortaya çıkan fikrî akımlara kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bunun yanı sıra, İslâm toplumlarının karşı karşıya bulunduğu sosyo-kültürel problemler ile dinî eğitim meselesini de ele alarak hem klasik İslâm ilim geleneğine hem de çağdaş tartışmalara nüfuz eden çok boyutlu bir ilmî malumat ve analiz sunmaktadır.
Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, İslâm inanç esaslarını, özellikle tevhit ve şirk kavramları etrafında tarihsel bir süreklilik içinde ele almasıdır. İnsanlığın başlangıcında tevhit inancının hâkim olduğu, zamanla aşırılıklar ve sapmalar neticesinde şirkin ortaya çıktığı yönündeki anlatım, klasik İslâm düşüncesinin temel yaklaşımıyla uyumlu bir çerçeve sunmaktadır. Bu bağlamda peygamberlerin gönderilişi, toplumsal bozulmalara karşı ilahî bir müdahale olarak yorumlanmakta ve dinî süreklilik vurgusu öne çıkarılmaktadır.
Eserde ayrıca Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat anlayışı, İslâm düşüncesinin ana omurgası olarak ele alınmakta; bu çerçevede Kur’an ve Sünnet’e bağlılık, sahabe anlayışının esas alınması ve bid’atlerden kaçınma ilkeleri üzerinden temellendirilmektedir. Selef kavramı ve erken dönem İslâm nesillerinin dini yorumdaki belirleyici rolü vurgulanarak, tarihsel süreklilik içinde normatif bir din anlayışı inşa edilmektedir. Bu yönüyle eser, geleneksel İslâm metodolojisinin muhafazakâr bir perspektifini yansıtmaktadır.
Çalışmanın önemli bir diğer boyutu, modern dönemde hadis ve Sünnet etrafında ortaya çıkan eleştirel yaklaşımların değerlendirilmesidir. Özellikle modernizm, rasyonalizm ve seküler düşüncenin etkisiyle gelişen Kur’an merkezli yaklaşımlar ele alınmakta; hadislerin otorite oluşunu sorgulayan ekoller tarihsel ve fikrî bağlamlarıyla birlikte incelenmektedir. Bu tartışmaların Hindistan, Pakistan, Mısır ve Türkiye gibi farklı coğrafyalardaki yansımalarına yer verilmesi, çalışmanın karşılaştırmalı bir perspektif sunmasına katkı sağlamaktadır. Bununla birlikte, metnin genel yönelimi, geleneksel hadis anlayışını savunucu bir çizgide konumlanmaktadır.
Eserde ayrıca İslâm dünyasının güncel problemleri de ele alınmaktadır. Göç, kimlik sorunları, aile içi eğitim, çocuk yetiştirme, dinî kurumların Avrupa’daki yapılanması ve kültürel uyum süreçleri gibi konular sosyolojik bir çerçevede değerlendirilmektedir. Özellikle Belçika örneği üzerinden din görevlisi yetiştirme meselesi ve göçmen toplulukların dinî ihtiyaçları, din-devlet ilişkisi bağlamında tartışılmaktadır. Bu bölüm, eserin yalnızca teorik değil aynı zamanda pratik ve toplumsal boyuta da temas ettiğini göstermektedir.
Çalışmanın dikkat çeken bir diğer yönü, İslâm ahlâkı ve ibadet hayatına dair detaylı açıklamalara yer vermesidir. İhlâs, oruç, kurban, zikir ve zaman bilinci gibi kavramlar üzerinden bireysel dindarlığın inşasına yönelik bir çerçeve sunulmakta; ibadetlerin sadece ritüel değil aynı zamanda ahlâkî ve eğitici bir boyut taşıdığı vurgulanmaktadır. Bu yaklaşım, İslâm’ın birey ve toplum inşasındaki bütüncül yapısını ortaya koymaktadır.
Bununla birlikte, eserin bazı bölümlerinde tartışmalı tarihsel ve teolojik değerlendirmelere yer verildiği görülmektedir. Özellikle farklı dinlere ve mezheplere yönelik eleştiriler, yer yer genelleyici ifadeler içerebilmekte ve bu durum akademik objektiflik açısından dikkatle değerlendirilmesi gereken bir husus olarak ortaya çıkmaktadır. Akademik çalışmalarda farklı görüşlerin daha dengeli ve karşılaştırmalı biçimde ele alınması, metnin bilimsel niteliğini güçlendirecektir.
Sonuç itibarıyla bu eser, İslâm düşüncesini tarihsel derinliği ve çağdaş yansımalarıyla birlikte ele alan kapsamlı bir çalışma olarak öne çıkmaktadır. Tevhit eksenli yaklaşımı, Ehli Sünnet metodolojisine bağlılığı ve modern tartışma alanlarına temas etmesi bakımından literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Bununla birlikte, bazı bölümlerde eleştirel akademik mesafenin daha belirgin kılınması, eserin ilmî niteliğini daha da güçlendirebilecek bir unsur olarak değerlendirilebilir.
Genel çerçevede çalışma, İslâm ilahiyatı, dinler tarihi ve çağdaş İslâm düşüncesi alanlarında araştırma yapanlar için dikkate değer bir başvuru kaynağıdır. Ayrıca eser, okuyucusuna İslâm dini ile Müslüman toplumların kültürel ve fikrî meselelerine dair geniş bir perspektif kazandırmakta; temel kavramların anlaşılması ile güncel problemlerin analitik biçimde değerlendirilmesine imkân sağlayan zengin bir içerik sunmaktadır.
Müellifi bu değerli çalışmasından dolayı tebrik eder, başarılarının devamını dilerim.
Prof. Dr. Nedim Bahçekapılı
Avrupa İslam Üniversitesi Kurucu Rektörü
İstanbul, 01.09. 2026
